Ontwikkelen van slimme antilichamen

Een virus (ook hiv) is zo klein dat één menselijke cel plaats biedt aan miljoenen exemplaren. Een virus kan zich alleen vermenigvuldigen door binnen te dringen in een levende cel, die ‘gastheercel’ wordt genoemd. Een virus is niet veel meer dan een enkele of dubbele streng genetisch materiaal, omgeven door een eiwitmantel. Sommige virussen hebben echter een beschermende envelop, zoals hiv.

‘Er wordt al jaren gezocht naar een goed vaccin tegen aids, in de VS, maar ook in het AMC’, aldus de Amsterdamse moleculair viroloog Rogier Sander. ‘Een jaar of tien geleden dacht men beet te hebben met een vaccin tegen bepaalde envelop-eiwitten die deel uitmaken van de buitenste mantel van hiv. Dat is helaas op een mislukking uitgelopen, want klinische trials hebben de afgelopen jaren aangetoond dat zulke vaccins niet effectief zijn. Maar er is hoop...

Zelf bewandelt Sanders daarom een heel andere weg. Hij heeft zijn zinnen gezet op het ontwikkelen van slimmere antilichamen tegen de virale envelop-eiwitten. ‘Die eiwitten bestaan uit zes subunits met een soort suikercoating’, vertelt de viroloog. ‘Het manco van de eerste vaccins was dat ze gericht waren op slechts één van die subunits, terwijl antistoffen die na zo’n vaccinatie worden aangemaakt niet kunnen binden aan het envelop-complex met alle zes subunits.

Al eerder hebben we een stabiele versie van dit complex weten te maken. Vorig jaar hebben we patent aangevraagd op een nieuwe methode om de vaccins tegen de envelop-eiwitten te verbeteren. Daarbij halen we beschermende domeinen en suikergroepen van het envelop-eiwit weg, zodat antilichamen makkelijker kunnen binden aan de cruciale onderdelen van het eiwit.’

Een deel van dit onderzoek, dat gefinancierd wordt door subsidies van het Aids Fonds en de American Foundation for Aids Research (amFAR), is begin dit jaar gepubliceerd in het Journal of Virology. Waar dit precies toe zal leiden, is nu nog de vraag. Sanders: ‘Waar we uiteindelijk naartoe willen is sterilising immunity, een aanpak waarbij het aidsvirus meteen bij binnenkomst in het lichaam onschadelijk wordt gemaakt door antilichamen. Daardoor kan het virus zijn immunosuppressieve trucs niet uithalen, maar helaas is dat nu nog een utopie.’